قرآن کریم، کتاب تفکر و تدبر و دعوت به تفکر و تدبر است. خداوند در آیات بسیار به تفکر و تدبر فرمان داده است. قرآن کریم، کتابی است که یا به طور مستقیم دعوت به تفکر کرده است و یا به طور غیرمستقیم مطالب آن به گونه‏ای است که باید در آن تفکر کرد. قرآن کریم، صلاح و سداد حیات را وابسته به تفکر و درستی آن می‏داند. این امر به راههای مختلف و روش‏های گوناگون یادآوری شده است. از جمله این که انسان متفکر هدایت شده و نور یافته با انسان غیرمتفکر و فرورفته در ظلمات مقایسه شده و برتری مسلم اهل تفکر و علم و نور گوشزد گردیده است، چنان که در آیات زیر مشاهده می‏شود:

(او من کان میتا فاحییناه له نور یمشی به فی الناس کمن مثله فی الظلمات لیس بخارج منها.)

آیا کسی که قدس سره‏به دل[ مرده (گمراه) بود پس قدس سره‏به ایمان[ زنده‏اش کردیم و برای او نوری قدس سره‏از علم و معرفت[ قرار دادیم که بدان در میان مردم راه می‏رود همانند کسی است که در تاریکی‏هاست و از آن بیرون شدنی نیست؟

(قل هل یستوی الذین یعلمون و الذین لا یعلمون انما یتذکر اولوا الالباب.)

بگو: آیا آنان که می‏دانند (خداشناسان) و آنان که نمی‏دانند (کافران) برابرند؟ تنها خرمندان پند می‏پذیرند.

مسلم است که دانایی ثمره تفکر است و علم نورانی نتیجه تفکر حقیقی، خداوند در برتری عالمان حقیقی می‏فرماید:

(یرفع الله الذین آمنوا منکم و الذین اوتوا العلم درجات.)

خداوند کسانی از شما را که ایمان آورده‏اند قدس سره‏به پایه‏ای[ و کسان یرا که دانش داده شده‏اند به پایه‏ها بالا برد.

در این باره آیاتی بسیار وجود دارد که نیازی به ذکر همه آنها نیست. به هر حال فرمان قرآن کریم و دعوتش به فکر صحیح و راه علم جای شک دارد. بعلاوه، قرآن کریم راهی را که بدان راهنمایی می‏کند، راهی فکری معرفی می‏کند و خدای متعال می‏فرماید:

(ان هذا القرآن یهدی للتی هی اقوم.)

همانا این قرآن به آیینی درست‏تر و استوارتر راه می‏نماید.

این درست‏تر و استوارتر بودن به درست‏تر و استوارتر بودن راه فکری آن مربوط است؛ و آنان که بدین راه می‏روند بشارت داده شدگانند.

فبشر عبادالذین یستمعون القول فیتبعون احسنه اولئک الذین هداهم الله و اولئک هم اولوا الالباب. »

پس بندگان مرا مژده ده، آنان که سخن را می‏شنوند و بهترین آن را پیروزی می‏کنند، اینانند کسانی که خداوند راهشان نموده است، و ایشانند خردمندان.